Foto J.W. Boer

De Inspectie Veiligheid en Justitie (Inspectie) bestaat inmiddels vijf jaar. De afgelopen drie jaar heeft de Inspectie het toezicht gefocust op een aantal bepalende thema’s: de invloed van bezuinigingen en reorganisaties, de kwaliteit van samenwerking in ketens en netwerken en informatieopslag en informatie-uitwisseling. Terugkijkend blijkt dit een juiste keuze. Uit het toezicht komt een aantal aandachtspunten naar voren voor de toekomstige uitvoering van taken, die samenhangen met deze thema’s:

1. Informatieopslag en informatie-uitwisseling

Het goed vastleggen van informatie en de overdracht van informatie tussen ketenpartners is van belang. De kwaliteit van de taakuitvoering van verschillende organisaties is gebaat bij een goede informatiepositie. Uit de onderzoeken van de afgelopen jaren blijkt de overdracht van informatie tussen ketenpartners het grootste risico op informatiegebied (bijvoorbeeld bij reclassering en terugkeer van vreemdelingen). Informatie vastleggen en uitwisselen is binnen het hele terrein veiligheid en justitie nog een aandachtspunt.

2. Samenwerking

In het domein veiligheid en justitie werken organisaties samen in verschillende ketens. Daarnaast kiezen organisaties steeds vaker voor een integrale aanpak van maatschappelijke problemen en veiligheidsvraagstukken. Zowel bij toezicht op jeugd, de vreemdelingenketen en de strafrechtketen ziet de Inspectie risico’s in de samenwerking tussen organisaties. Zo is het bijvoorbeeld niet altijd duidelijk wie de regie heeft binnen de keten (incidenten jeugd, Arrestantenzorg en Aanpak verwarde personen).

3. Bezuinigingen en reorganisaties

Bezuinigingen en reorganisaties vormen een risico voor de taakuitvoering. De Inspectie heeft daarom de afgelopen jaren speciale aandacht gehad voor de prestaties van organisaties die hiermee te maken hebben gehad. De focus van het toezicht lag op de vraag ‘blijft de taakuitvoering voldoen aan de kwaliteitsnormen?’ Over het algemeen ziet de Inspectie dat bezuinigingen en reorganisaties een zware wissel trekken op organisaties. De Inspectie heeft bijvoorbeeld bij het gevangeniswezen gewaarschuwd dat het kunnen voorkomen en beheersen van onveilige situaties nu kritisch wordt. Met name het grote aantal personele mutaties als gevolg van het sluiten van inrichtingen speelt daarbij een rol. Verdere bezuinigingen kunnen tot onverantwoorde situaties leiden.

Ook in dit Jaarbericht 2016 zijn deze thema’s op alle terreinen terug te zien.

De Inspectie richt haar toezicht zoveel mogelijk op risico’s en daar waar het toezicht het meeste kan betekenen voor de betrokken organisaties.

Dit betekent dat de Inspectie selectief is in de onderzoeken die zij doet. De keuzes zijn gebaseerd op een risicogerichte benadering. Een meer risicogerichte benadering betekent voor de Inspectie dat een aantal thema’s bepalend is. De komende jaren zal de Inspectie blijvend aandacht hebben voor de eerder genoemde thema’s.

Gevoelig domein

Veiligheid en justitie is een maatschappelijk en politiek uiterst gevoelig domein, waarin incidenten grote impact hebben en waarover de meningen vaak verdeeld zijn.

De uitvoering van het werk raakt burgers, bedrijven en instellingen direct. Daarom liggen de prestaties vaak onder een vergrootglas. Nieuws is vaak gericht op wat niet goed gaat. Terugkijkend op vijf jaar toezicht kan de indruk ontstaan dat er alleen maar dingen mis zijn. De Inspectie wil benadrukken dat dat zeker niet het geval is. Er gaan ook veel dingen goed. Zoals de positieve ontwikkeling van de veiligheidsregio’s en een nieuw kwaliteitssysteem voor de opleidingen van de Politieacademie. Wat met name opvalt is dat er ondanks reorganisaties en aanzienlijke (politieke) druk er een grote mate van betrokkenheid en motivatie bij medewerkers in het toezichtveld is om hun werk goed te doen.

Rapport Toezien op publieke belangen - Naar een verruimd perspectief op rijkstoezicht
WRR-rapport Toezien op publieke belangen.

De Inspectie in beweging

De omgeving van de Inspectie is volop in beweging. Kabinetsstandpunten zoals de Aanwijzingen inzake rijksinspecties en de reactie op het WRR-rapport Toezien op publieke belangen hebben gevolgen voor de Inspectie. En ook ontwikkelingen binnen het departement van VenJ en bij onder toezicht staande organisaties hebben invloed op de uitvoering van het toezicht. Begin 2017 heeft de Inspectie haar koers voor de periode 2017-2020 vastgesteld. In lijn met het verbeterprogramma ‘VenJ verandert’ betekent dit een versterking van de positie van het toezicht binnen de beleidscyclus.

Kern van de koers is dat de Inspectie periodiek reflecteert op het functioneren van de uitvoering in de verschillende toezichtgebieden, dat ze meer focust op de werking van ketens en stelsels en dat ze het lerend vermogen binnen en tussen de sectoren van VenJ wil bevorderen. Verder investeert de Inspectie in het stimuleren van de ontwikkeling van kwaliteitssystemen in de uitvoering. Waar organisaties laten zien zelf ‘in control’ te zijn, past de Inspectie de intensiteit van haar toezicht aan. De verantwoordelijkheid ligt bij de organisaties om dat zelf op orde te brengen. Ook bij incidenten kijkt de Inspectie eerst naar het lerend vermogen van de betrokken organisaties. Mede op basis van evaluaties van incidenten door de betrokken organisaties maakt de Inspectie de afweging om mogelijk nader onderzoek te starten.