De organisaties in het domein van veiligheid en justitie zorgen voor de rechtstaat in Nederland. Zodat mensen in vrijheid kunnen samenleven, ongeacht hun levensstijl of opvattingen. De overheid is verantwoordelijk voor de rechtsbescherming en handhaaft de openbare orde en veiligheid. Waar nodig grijpt de overheid daarbij diep in het leven van burgers.

Gegroeid en uitgebreid

De Inspectie VenJ bestaat op 1 januari 2017 vijf jaar. Gedurende die korte periode is het toezichtveld in de breedte gegroeid en is het toezicht uitgebreid naar het hele VenJ domein.

Belang van toezicht

Waar de overheid ingrijpende beslissingen neemt, is het belang van toezicht extra groot. In het domein van veiligheid en justitie houdt de Inspectie Veiligheid en Justitie (VenJ) toezicht op de kwaliteit van de taakuitvoering met het oog op het maatschappelijk beoogd effect. De Inspectie geeft informatie over de uitvoering, geeft aan of inspanningen het beoogde effect hebben en laat zien waar dat niet het geval is en waarom. Daarmee zorgt ze dat politiek en bestuur de richting of uitvoering bij kunnen stellen. Toezicht speelt zo een nuttige en noodzakelijke feedbackrol in de cyclus van beleid, uitvoering en toezicht.

Ontwikkelingen in toezicht

Verschillende ontwikkelingen van de afgelopen jaren hebben invloed op hoe de rijksinspecties toezicht houden. Zoals de toenemende vraag om transparantie. Dit sluit goed aan op hoe de Inspectie nu al werkt. Maar denk ook aan specifieke ontwikkelingen in toezicht als het pleidooi van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid voor het versterken van de reflectieve en signalerende functie van toezicht. Of de ‘Aanwijzingen inzake rijksinspecties’ waarin de minister-president onder meer regels heeft vastgelegd om de eigen ruimte van een rijksinspectie te garanderen. Als onderdeel van het ministerie van VenJ heeft de Inspectie bovendien te maken met het programma ‘VenJ Verandert’ dat onder andere een betere balans tussen beleid, uitvoering en toezicht tot doel heeft.

De Inspectie zet steeds meer in op risicogerichte inspecties, incidentonderzoek en de invulling van de reflectieve functie van toezicht.

De afgelopen periode is de Inspectie gestart met het versterken van de reflectieve functie van het toezicht. Dat is onder andere terug te zien in het Politieonderwijsverslag 2016. De Inspectie heeft ook een belangrijke rol bij onderzoek naar incidenten. Waar dat aan de orde is, gebruikt de Inspectie de uitkomsten van incidentonderzoek om uitspraken te doen over het systeem of uitspraken die voor het hele werkveld waardevol zijn. Daarnaast levert incidentonderzoek informatie over risico’s in het veld. Die informatie biedt onder meer input voor het risicogerichte toezicht van de Inspectie. De Inspectie doet op die risico’s nader verdiepend onderzoek.

Meerjarenprogramma

De ontwikkelingen en de daarmee samenhangende verwachtingen over toezicht benadrukken de noodzaak om te blijven professionaliseren als toezichthouder. Om op de toekomst voorbereid te zijn en te blijven bepaalt de Inspectie momenteel haar koers voor de komende vier jaar. De Inspectie gaat na waar ze nu staat en wat verder nodig is om ook de komende vier jaar haar rol goed in te kunnen vullen. De Inspectie neemt de resultaten hiervan op in een meerjarenprogramma.