Foto Rob Acket

In Nederland zijn verschillende organisaties belast met het vormgeven en uitvoeren van vreemdelingenbeleid. Ze werken daarbij samen in ketens en netwerken die bestaan uit een groot aantal organisaties, waaronder de Immigratie- en Naturalisatiedienst, het Centraal Orgaan opvang asielzoekers, de Dienst Terugkeer en Vertrek, de politie, de Koninklijke Marechaussee en de Dienst Justitiële Inrichtingen.

Ontwikkelingen in het toezichtgebied

De uitvoering van het vreemdelingenbeleid is de afgelopen periode sterk beïnvloed door grote schommelingen in de omvang en de samenstelling van de instroom van asielzoekers. Dit leidt tot voortdurende onzekerheid voor de keten en vraagt veel aanpassingsvermogen van de betrokken organisaties.

Het Nederlandse vreemdelingenbeleid wordt steeds meer bepaald door Europese afspraken. Daarnaast ontstaat bij de processen Toegang/grensbewaking en Terugkeer ook steeds meer Europese samenwerking in de uitvoering. Bij het proces Terugkeer leidt dat ook tot Europese samenwerking in het toezicht.

In toenemende mate maakt de Inspectie gebruik van kwaliteitssystemen van de betrokken organisaties. De informatie uit deze systemen geeft inzicht in de prestaties en wordt gebruikt voor de inrichting van het risicogerichte toezicht door de Inspectie op migratie. Volgend jaar start de Inspectie met een verkenning van de wijze waarop de kwaliteitssystemen van de IND kunnen bijdragen aan de risicobeoordeling.

Onderzoeksthema’s

De Inspectie heeft bij de start van het toezicht op de vreemdelingenketen de opdracht gekregen om inzicht te kunnen geven in de stand van zaken en de eventuele risico’s in de vreemdelingenketen. Het is dan niet alleen nodig om de actualiteiten te blijven volgen maar ook om een breed beeld van de vreemdelingenketen op te bouwen. In 2017 heeft de Inspectie daarom de volgende onderzoeksthema’s voor ogen:

  • Opvolging signalen uit de ID-straten.
  • Kwaliteit van toezicht op de erkend referent door de Immigratie- en Naturalisatiedienst.
  • Toezicht op begeleide gedwongen terugkeer van vreemdelingen.
  • Effectiviteit van het terugkeerproces.
  • Organisatie, proces en inzet van het Mobiel Toezicht Veiligheid.
  • De veiligheid van de asielopvang.
  • Opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen.

Opvolging signalen uit de ID-straten

Voordat een asielaanvraag kan worden beoordeeld, is het van belang vast te stellen wie de vreemdeling is. Zowel met oog op een goed verloop van de asielprocedure als in het licht van het bestrijden van migratie-gerelateerde criminaliteit, terrorisme en jihadisme. De Inspectie heeft in 2016 onderzocht hoe de politie en de Koninklijke Marechaussee  (KMar) asielzoekers die Nederland binnenkomen identificeren en registreren. Tijdens dat proces in zogeheten ID-straten kijken de politie en KMar ook naar eventuele signalen die kunnen duiden op migratie-gerelateerde criminaliteit, terrorisme en/of jihadisme.

In dit vervolgonderzoek bekijkt de Inspectie hoe de vaststelling van signalen binnen de ID-straten door de politie en KMar verloopt. Hoe is de opvolging van deze signalen binnen de politie, de KMar en de Immigratie- en Naturalisatiedienst georganiseerd en welke resultaten levert dit op? En draagt deze opvolging bij aan de bestrijding van migratie-gerelateerde criminaliteit, terrorisme en/of jihadisme?

Kwaliteit van toezicht op de erkend referent door de Immigratie- en Naturalisatiedienst

De Inspectie onderzoekt in 2017 hoe de zogeheten erkend referentprocedure bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) wordt vormgegeven. Een erkend referent is een organisatie die medewerkers of studenten naar Nederland kan laten overkomen met een versnelde procedure en minder bewijsstukken. De IND - de toelatingsorganisatie in de vreemdelingenketen - is zelf belast met het toezicht op de erkend referentprocedure. De Inspectie onderzoekt in 2017 op welke wijze de IND deze toezichtstaak invult en of dat toezicht het beoogde effect heeft.

De Inspectie onderzoekt de kwaliteit van toezicht op de erkend referentprocedure bij de IND.

Toezicht op begeleide gedwongen terugkeer van vreemdelingen

Wanneer een vreemdeling Nederland moet verlaten maar dat niet doet, kan hij gedwongen worden uitgezet (al dan niet in Europees verband). De Inspectie houdt stelselmatig toezicht op de uitvoering van dit proces.

De afgelopen jaren bleek dat de slotfase van het terugkeerproces - het feitelijke vertrek vanuit Nederland naar het land van herkomst - doorgaans zonder grote problemen verloopt. De Inspectie heeft daarom in het afgelopen jaar bij het toezicht op terugkeer meer nadruk gelegd op de voorbereiding van de terugkeer. Overigens verliest de Inspectie daarbij het feitelijk vertrek niet uit het oog. Wel wordt – ook gegeven de geringe risico’s – minder capaciteit ingezet op het meevliegen op uitzettingsvluchten.

De Inspectie zet die lijn in 2017 door. Daarbij onderzoekt de Inspectie ook de voorbereiding op vertrek bij enkele specifieke groepen ingesloten vreemdelingen. De Inspectie kan zo op termijn rapporteren over de uitvoering van het gehele terugkeerproces, van voorbereiding tot uitvoering.

Effectiviteit van het terugkeerproces

De Inspectie wordt bij het stelselmatige toezicht op terugkeer regelmatig geconfronteerd met annuleringen van geplande uitzettingsvluchten. Deze annuleringen brengen de geloofwaardigheid van het terugkeerproces én van het toelatingsbeleid in het geding. De Inspectie onderzoekt in 2017 de eventuele knelpunten in de terugkeerprocedure die leiden tot het annuleren van geplande uitzettingen of - al eerder in de procedure - tot het niet in gang zetten van terugkeerprocedures.

Foto: Rob Acket

Organisatie, proces en inzet van het Mobiel Toezicht Veiligheid

De Koninklijke Marechaussee controleert de Nederlandse grenzen, onder andere door inzet van Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV). Hierbij worden op informatiegestuurde wijze personen gecontroleerd die Nederland willen inreizen vanuit een ander Schengenland. Het MTV is een belangrijk instrument bij het tegengaan van illegale immigratie en grensoverschrijdende criminaliteit. Begin 2017 is de invoering van het informatiegestuurd optreden bij het MTV afgerond. De planning van de inzet van de Koninklijke Marechaussee op deze taken verloopt dan via een nieuw centraal gestuurd model. De Inspectie onderzoekt daarom in 2017 of de nieuwe wijze van uitvoering van het MTV voldoet aan de gestelde opdracht.

De veiligheid van de asielopvang

De Nederlandse overheid is verantwoordelijk voor de beschikbaarheid van veilige en leefbare opvang voor asielzoekers tijdens de asielprocedure. Tegelijkertijd is, gezien de schommelingen in de asielstromen, gebleken dat het plannen en realiseren van opvangcapaciteit complex is. Situaties van opbouw en afbouw van opvangcapaciteit kunnen elkaar snel opvolgen; soms zijn noodvoorzieningen aan de orde. De Inspectie onderzoekt daarom in hoeverre het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) onder de geschetste omstandigheden in staat is een voor bewoners veilige opvang te realiseren. In het onderzoek is ook aandacht voor de veiligheid van medewerkers van het COA.

- Tijdelijke woonunits asielcomplex Ter Apel - (Foto: Rob Acket)

Opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen

De Inspectie VenJ heeft, samen met de Inspectie Jeugdzorg en de Inspectie voor de Gezondheidszorg, speciale aandacht voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Er moet worden gewaarborgd dat deze kwetsbare groep niet in het gedrang komt. De inspecties onderzoeken daarom in 2017 de veiligheid en de kwaliteit van de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen.