Foto Hollandse Hoogte

Positionering van de Inspectie

Vijf jaar toezicht binnen het domein van justitie en veiligheid is een mooi moment om terug, maar vooral ook vooruit te kijken. De Inspectie, die sinds de installatie van het kabinet Rutte-III de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) heet, is in 2012 ontstaan na het samenvoegen van de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid en de Inspectie voor de Sanctietoepassing. De jaren daarna is het toezichtdomein van de Inspectie uitgebreid.

De Inspectie JenV voert haar taak als toezichthouder onafhankelijk en zelfstandig uit.

* Dit met respect voor de onafhankelijkheid van het Openbaar Ministerie en de Zittende Magistratuur.

De Inspectie is een rijksinspectie en valt onder de ministeriële verantwoordelijkheid van de minister van Justitie en Veiligheid. Conform de Aanwijzingen inzake de rijksinspecties bepaalt de Inspectie zelf welke onderzoeken zij uitvoert, op welke manier zij dat doet en komt zij onafhankelijk tot oordeelsvorming. En is zij transparant over de resultaten van het toezicht. De opdracht van de Inspectie staat beschreven in het hoofdstuk wettelijke taken. Het toezicht van de Inspectie omvat, zoals vastgelegd in de organisatieregeling van Justitie en Veiligheid, het volledige domein dat tot het ministerie behoort.*

De uitbreiding van het toezichtdomein van de Inspectie heeft er ook voor gezorgd dat de Inspectie als organisatie is gegroeid. Dit vraagt om een herbezinning op werkwijzen en organisatie-inrichting. De nieuwe koers past in de ontwikkelingsfase van de Inspectie, waarbij werkwijzen en inrichting meer zullen worden gestroomlijnd.

""
Ministerie van Justitie en Veiligheid

Ontwikkelingen binnen het ministerie van Justitie en Veiligheid

Het jenv-domein is breed, kent veel uitvoering en is politiek kwetsbaar. Een goed systeem van checks and balances moet het lerend vermogen versterken en daarmee leiden tot een hogere basiskwaliteit van de uitvoering en een al aan de voorkant verminderde kwetsbaarheid. Het ministerie is mede hierom gestart met het programma ‘JenV Verandert’. Hierin staan onder meer opgavegericht werken, focus op netwerken en ketens, interne verbinding en verbinding met buiten centraal. Voor de Inspectie JenV leidt dit programma ertoe dat beleid, uitvoering en toezicht beter met elkaar in balans komen.

Toezicht maakt duidelijk wat er in de uitvoering gebeurt, geeft aan of inspanningen het beoogde effect hebben en laat zien waar dat niet het geval is en waarom.

De Inspectie signaleert successen, maar ook problemen en risico’s. Daarmee zorgt ze dat politiek en bestuurders kunnen sturen en waar nodig kunnen bijsturen. Zo staan de organisaties die verantwoordelijk zijn voor beleid, uitvoering en toezicht samen aan de lat om de maatschappelijke opgaven van JenV te realiseren en in te spelen op de strategische uitdagingen. Ieder vanuit zijn eigen rol en verantwoordelijkheid, maar wel in verbinding met elkaar.

Rapport Toezien op publieke belangen - Naar een verruimd perspectief op rijkstoezicht
WRR-rapport Toezien op publieke belangen. Naar een verruimd perspectief op rijkstoezicht.

Ontwikkelingen in het toezicht

De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor het belang van goed toezicht. Twee ontwikkelingen zijn de afgelopen jaren in het bijzonder belangrijk geweest voor rijksinspecties:

  • In 2013 heeft de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid de aanbeveling gedaan aan alle toezichthouders jaarlijks een publieke ‘staat van de sector’ te maken. Toezichthouders bevinden zich in de unieke positie om vroegtijdig risico’s en bedreigingen te signaleren waarbij publieke belangen in het geding zijn, of waar kansen liggen. Dat is de reflectieve functie van toezicht. Het kabinet heeft in reactie hierop aangegeven de versterking van deze reflectieve functie van toezicht te ondersteunen en de rol van toezichthouders ten behoeve van de agendering, voorbereiding en evaluatie van beleid te willen versterken. Het publiek belang blijft voor de toezichthouders centraal staan.
     
  • In 2015 zijn de ‘Aanwijzingen van de minister-president voor de rijksinspecties’ verschenen. Hierin herbevestigt de minister-president het belang van de rol van toezicht voor een goede beleidsvorming en beleidsuitvoering, het belang van transparantie en openbaarmaking en heeft hij regels vastgelegd om de eigen en onafhankelijke ruimte van een rijksinspectie te garanderen.

De afgelopen periode heeft de Inspectie al stappen genomen om haar toezicht in lijn te brengen met deze ontwikkelingen. In de komende hoofdstukken geeft de Inspectie aan wat de koers inhoudt, welke eerste stappen de Inspectie in de periode 2018-2020 onderneemt (meerjarenprogramma) en wat dat betekent voor de werkwijze en organisatie van de Inspectie.